Marshall Sahlins
Πολιτισμός και Πρακτικός Λόγος

Εκδόσεις τού Εικοστού Πρώτου
Σειρά 21ος Παράλληλος

μετάφραση: Νίκος Κούρκουλος - επιμέλεια: Θεόδωρος Παραδέλλης

Εισαγωγή: Μαθήματα ανθρωπολογίας, του Ευθύμιου Παπαταξιάρχη
Επίμετρο: Δύο ή τρία πράγματα που ξέρω για τον πολιτισμό, του Marshall Sahlins
(μτφ. Εύα Καλπουρτζή)

 

«Το βιβλίο τούτο αποτελεί μια ανθρωπολογική κριτική της ιδέας ότι οι ανθρώπινοι πολιτισμοί διαμορφώνονται μέσα από την πρακτική δραστηριότητα και, σε τελική ανάλυση, από το ωφελιμιστικό συμφέρον». Σε πολεμική αντιπαράθεση με όλες τις εκδοχές του πρακτικού λόγου, από τις οικονομικές και ατομιστικές ως τις οικολογικές και νατουραλιστικές, ο Sahlins συμπεραίνει ότι ο πολιτισμός δεν αντανακλά άμεσα κάποιους υλικούς περιορισμούς, αλλά «συμμορφώνεται μ' αυτούς σύμφωνα με ένα καθορισμένο συμβολικό σχήμα, το οποίο ποτέ δεν είναι το μόνο έφικτο».

Απεναντίας, μέσα στην «προκρούστεια αντίθεση "υλισμού" και "ιδεαλισμού"», το πρόβλημα του πολιτισμού περιορίζεται «στους όρους της ενδημικής δυτικής αντινομίας ενός υποκειμένου ξεκομμένου από τον κόσμο που αντιμετωπίζει ένα αντικείμενο ξεκομμένο από τη σκέψη». Όμως, «ακριβώς από δυσαρέσκεια γι' αυτό το αδιαμεσολάβητο πλαίσιο υποκειμένου/αντικειμένου» επινοήθηκε η σύγχρονη έννοια του πολιτισμού, με παρεμβαλλόμενο όρο τη «συλλογική παράδοση, που τροφοδοτεί την υποκειμενική αντίληψη με μια ιστορική σύλληψη». Εδώ βρίσκεται η ιδιαίτερη συμβολή της ανθρωπολογίας στον καθιερωμένο δυισμό: «ένα τρίτο στοιχείο, ο πολιτισμός, που δεν διαμεσολαβεί απλώς την ανθρώπινη σχέση προς τον κόσμο μέσω μιας κοινωνικής λογικής της σημασίας, αλλά συγκροτεί μέσα απ' αυτό το σχήμα τους αντίστοιχους, υποκειμενικό και αντικειμενικό, όρους της σχέσης».

Ο Marshall Sahlins (1930), καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, είναι ένας από τους κορυφαίους ανθρωπολόγους της εποχής μας. Στα ελληνικά έχει κυκλοφορήσει το βιβλίο του Χρήσεις και καταχρήσεις της βιολογίας (Μια ανθρωπολογική κριτική της κοινωνιοβιολογίας), μτφ. Κ. Κουρεμένος, εισ. Α. Μπακαλάκη, Αλεξάνδρεια 1997.